“Luận, nếu một ngày chúng ta thất nghiệp ở tuổi 40 thì sao nhỉ?”

Tôi vẫn nhớ như in buổi sáng Chủ Nhật cách đây 4 năm. Không gian quán cà phê quen thuộc, tiếng nhạc cổ điển nhẹ nhàng, nhưng câu hỏi của cậu bạn thân – một HR Manager 38 tuổi đầy tài năng – lại như một gáo nước lạnh tát thẳng vào mặt tôi.

Lúc đó, tôi định cười xòa: “Lo gì ông ơi, kinh nghiệm đầy mình, công ty nào chẳng cần”. Nhưng nụ cười đó tắt ngấm khi tôi nhìn vào mắt cậu ấy. Sự hoang mang. Sự mệt mỏi. Và trên hết, là một nỗi sợ hãi rất thật.

Nỗi sợ của những kẻ được gọi là “Chuyên gia”, đang đứng trên đỉnh dốc sự nghiệp và lờ mờ nhận ra: “Phía trước có thể không còn là đường lên nữa, mà là đường đi xuống của sự nghiệp làm thuê chuyên nghiệp”.

Bạn có đang cảm thấy như vậy không? Nếu có, thì bài viết này dành cho bạn. Không phải lời khuyên sáo rỗng, đây là câu chuyện thật của chúng tôi và về cách tôi – một gã HR 20 năm kinh nghiệm – từng bước tìm cách thoát “bẫy ổn định” để xây dựng sự nghiệp tự chủ.

1. Cái Bẫy “Ổn Định” Và Cú Lừa Của Tuổi Trung Niên

Bạn thấy đấy, thế hệ 8x đời đầu như tôi và bạn lớn lên với một công thức thành công được cha mẹ hoặc là người thân quen cài đặt sẵn:

• Học thật giỏi.
• Vào đại học tốt.
• Kiếm một công việc ổn định.
• Cống hiến và thăng tiến.

Công thức đó đúng. Nhưng nó có thể chỉ đúng cho… 10 – 20 năm trước.

Khi “Kinh Nghiệm” Trở Thành Gánh Nặng

Cậu bạn tôi tâm sự: “Tao biết tháng sau làm gì, quý sau báo cáo gì. Nhưng 5 năm nữa, khi các bạn Gen Z giỏi công nghệ, nhiều năng lượng lên ngôi, tao còn chỗ đứng không? Tao phỏng vấn cả nghìn người thì được, nhưng bảo tao đi bán hàng, tao ngượng chín mặt. Rời cái mác ‘Trưởng phòng Nhân sự’ ra, tao thấy mình trần trụi, chẳng có gì cả.”

Nghe đau không? Quá đau.

Theo một khảo sát của VietnamWorks, có đến 78% lao động trên 40 tuổi lo lắng về khả năng mất việc. Tại sao vậy?

1. Lương cao: Doanh nghiệp phải trả cho chúng ta mức lương gấp 3-4 lần nhân sự trẻ.
2. Sức ì lớn: Chúng ta ngại thay đổi, ngại học công cụ mới.
3. Cạnh tranh: Lớp trẻ bây giờ quá giỏi, tiếng Anh như gió, công nghệ như cơm bữa lại còn rất nhiều năng lượng nhiệt huyết của tuổi trẻ.

Chúng ta, những chuyên gia 40+, đang bị kẹt trong cái gọi là “Bẫy Thu Nhập Trung Bình Cấp Cao”. Đi tiếp thì mỏi gối chùn chân, mà dừng lại thì sợ bị đào thải.

Và rồi… AI xuất hiện.

2. AI: “Kẻ Hủy Diệt” Hay “Cơ hội đầy thách thức”?

Nhiều đồng nghiệp nói với tôi: “Luận ơi, AI nó làm được hết rồi. Viết Job Description (JD), Job Posting (JP), sàng lọc CV, thậm chí soạn khung lương. HR bị đào thải hết rồi.”

Tôi xin phản biện lại ngay. AI không lấy đi việc của HR. Nó chỉ đào thải những HR lười biếng và làm việc không có tính sáng tạo như robot.

Hãy thử tư duy theo hướng này:

• Góc nhìn sợ hãi: AI sẽ thay thế tôi làm báo cáo, tổng hợp dữ liệu. Tôi sẽ mất việc, tôi không còn quan trọng nữa.
• Góc nhìn cơ hội: Trước đây tôi mất 4 tiếng để lọc 100 CV. Giờ AI làm trong 5 phút. Vậy 3 tiếng 55 phút còn lại tôi làm gì? Tôi dùng nó để nói chuyện sâu hơn với con người, để xây dựng văn hóa, để hoạch định chiến lược.

AI không phải kẻ thù. Với một chuyên gia 10-20 năm kinh nghiệm như bạn, AI chính là Cơ hội đầy thách thức.

• Bạn có tư duy phân tích, chiến lược, có trải nghiệm kỹ năng mềm, đặc biệt là các kỹ năng cảm xúc con người (thứ AI chưa có).
• AI có tốc độ thực thi (thứ bạn đang yếu dần theo tuổi tác).

Kết hợp lại, một mình bạn có thể cân team 5-10 người. Đó chính là nền tảng để tôi xây dựng Doanh Nghiệp Số Tinh Gọn mà không cần thuê nhân viên. Nói cho vui thì đó là ” Doanh Nghiệp Một Mình Tao” trong cửa miệng hay nói đùa với bạn bè của Luận đấy.

3. Hành Trình “Lột Xác”: Từ Chuyên Gia Làm Thuê Đến Founder Doanh Nghiệp Số

Thú thật với bạn, quá trình chuyển đổi của tôi không hề màu hồng như mấy khóa học “làm giàu nhanh” hay quảng cáo. Nó đầy rẫy những đêm thức trắng và những lần muốn bỏ cuộc. Nhiều lần đập đi xây lại nền tảng, tốn rất nhiều thời gian và công sức.

Tôi đã đi qua 4 bước này, và tôi tin đây là “Bản đồ” đáng để tham khảo dành cho anh chị em chuyên gia 35+:

Bước 1: Kiểm Kê “Tài Sản Vô Hình”

Tôi từng nghĩ tài sản của mình là chức danh “Giám đốc Nhân sự”. Sai bét. Khi nghỉ việc, chức danh đó ở lại công ty.

Tài sản thực sự của tôi là:

• Kỹ năng nhìn người (đọc vị ứng viên).
• Khả năng xử lý và giải quyết vấn đề thông qua trải nghiệm thực tế.
• Hệ thống biểu mẫu, quy trình, template tôi đã tích luỹ và xây dựng gần 20 năm qua.
• Kỹ năng đóng gói kiến thức kỹ năng thành sản phẩm số…

Bài học: Đừng nhìn vào chức danh. Hãy nhìn vào vấn đề mà bạn có thể giải quyết tốt nhất. Đó mới là thứ người ta trả tiền cho bạn.

Bước 2: “Đóng Gói” Kinh Nghiệm 

Đây là bước khó nhất. Làm sao biến mớ kiến thức trong đầu thành thứ bán được?

Tôi bắt đầu từ con số 0 về công nghệ.

• Không biết code.
• Không có tiền thuê dev (cơm áo gạo tiền nó cuốn lấy thì tiền đâu mà thuê?).

Tôi tự học WordPress ban đêm. Mò mẫm từng chút một để đưa những file Word, Excel, PowerPoint của mình tạo thành giáo trình giảng dạy. Lúc đầu, tôi tạo ra một vài chuyên đề khóa học nhỏ: “Xây dựng và vận hành hệ thống đào tạo nội bộ”. Các Module tuyển dụng, BSC, KPI, Đánh giá năng lực, rồi đến các bộ biểu mẫu. Tôi nhớ mãi cảm giác lần đầu tiên được mời đi dạy ở trung tâm huấn luyện HR Module Đào tạo nội bộ dành cho khoá học: “Quản Trị Nhân Sự Chuyên Nghiệp” nhận được 500k/buổi. Nó không lớn, nhưng nó chứng minh: Kiến thức của mình có giá trị thực tế.

Bước 3: Định Vị Giá Trị Lõi (USP) & Thương Hiệu Cá Nhân

Có sản phẩm rồi, nhưng bán cho ai? Tôi từng rơi vào tình trạng “Tẩu hỏa nhập ma” marketing. Viết bài trên Facebook thì chỉ có người quen like dạo. Khách hàng mục tiêu thì không thấy đâu.

Tôi nhận ra sai lầm của hầu hết chuyên gia chúng ta: Nói thứ mình có, chứ không nói thứ người ta cần.Tôi thay đổi. Tôi không khoe “Tôi làm HR 20 năm” nữa. Tôi chuyển sang thông điệp: “Tôi giúp các bạn trẻ làm HR tránh sai lầm mà tôi từng mắc phải”. Tôi dùng chính câu chuyện thất bại của mình để kết nối. Và kỳ lạ thay, sự chân thật đó lại thu hút hơn bất kỳ lời quảng cáo hoa mỹ nào.

Bước 4: Đòn Bẩy AI & Tự Động Hóa

Đây là lúc phép màu xảy ra. Trước đây, để viết một bài blog này, tôi mất 1 – 2 ngày. Giờ với tư duy của mình và hệ thống trợ lý AI, tôi mất 30 – 1 tiếng. Tôi đã dùng dùng hệ thống trợ lý AI để:

• Lên ý tưởng content thiết lập thành hệ thống (không bao giờ bí ý tưởng).
• Tạo outline, giáo trình khóa học.
• Tự động hóa email marketing…..
• Các công cụ ứng dụng

Nhờ AI, tôi vận hành hocnghenhansu.com và blog cá nhân vucongluan.com chỉ với… một mình tôi.

4. Lộ Trình 90 Ngày: Nếu Phải Bắt Đầu Lại, Tôi Sẽ Làm Gì?

Nếu bạn đang ở tuổi 35 – 40, đang đi làm thuê và muốn chuẩn bị một “phương án B”, thì đừng “đốt thuyền” ngay lập tức (trừ khi bạn quá áp lực). Hãy bắt đầu song song.

Đây là checklist 90 ngày tôi tạo ra với sự hỗ trợ từ AI và kiến thức phải mất rất nhiều tiền đi học từ các chuyên gia. Tôi ước ai đó đã đưa cho tôi 4 năm trước:

 Giai đoạn 1: Khám Phá & Định Vị (Ngày 1-30)

• Tuần 1: Liệt kê 10 kỹ năng bạn giỏi nhất + 3 vấn đề lớn nhất của thị trường mà bạn thấy “ngứa mắt” muốn giải quyết.
• Tuần 2-3: Nghiên cứu thị trường (dùng AI để quét). Xem các chuyên gia khác đang làm gì? Họ thiếu cái gì?
• Tuần 4: Xác định USP (Unique Selling Point). Bạn là ai? Bạn phục vụ ai? (Ví dụ: Không làm “Chuyên gia HR” chung chung, hãy làm “Chuyên gia HR chuyên gỡ rối cho doanh nghiệp SME”).

Giai đoạn 2: Xây Dựng MVP (Sản Phẩm Khả Thi Tối Thiểu) (Ngày 31-60)

• Tuần 5: Học cách dùng Gemini/ChatGPT/Claude,… để hỗ trợ công việc. Đừng lười nữa, phải học thôi!
• Tuần 6-8: Đóng gói sản phẩm đầu tiên. Đừng làm khóa học video vội (cực lắm). Hãy làm một Ebook, một Checklist, teamplate, hoặc một buổi Webinar 2 tiếng.

Mẹo: Hãy bắt đầu từ những thứ đơn giản nhất. Sự hoàn hảo là kẻ thù của sự hoàn thành.

 Giai đoạn 3: Ra Mắt & Kiểm Chứng (Ngày 61-90)

• Tuần 9-10: Chia sẻ giá trị.  Viết bài trên LinkedIn/Facebook/Tiktok… chia sẻ kinh nghiệm xương máu.
• Tuần 11-12: Bán thử sản phẩm đầu tiên với giá ưu đãi. Mục tiêu không phải là lợi nhuận, mà là Feedback.

Tip cho bạn: Nếu bạn thấy mơ hồ về việc xây dựng hệ thống này, tôi đã hệ thống hóa toàn bộ quy trình, công cụ mà tôi dùng vào một bộ tài liệu. Bạn có thể tham khảo [Bộ Checklist Setup Doanh Nghiệp Số Tinh Gọn] (đây là thứ tôi ước mình có ngày xưa để đỡ mất 3-4 năm mò mẫm).

5. Lời Kết: Khủng Hoảng Hay Cơ Hội? Do Bạn Chọn.

Quay lại câu chuyện ở quán cà phê. Cậu bạn tôi ngày đó, sau buổi nói chuyện, đã quyết định không nghỉ việc ngay. Cậu ấy dành mỗi tối 2 tiếng để học thêm về các công cụ sau này có cả AI và đóng gói kiến thức quản trị nhân sự. Giờ đây, cậu ấy vẫn đi làm, nhưng có thêm một nguồn thu nhập thụ động từ việc bán tài liệu mẫu cho các công ty startup. Cậu ấy không còn sợ bị đuổi việc nữa, vì cậu ấy đã có “Phương Án B” của riêng mình.

Còn tôi, hiện tại vẫn miệt mài từng bước chuyển hoá, kiến thức, kỹ năng của bản thân lên Doanh Nghiệp Số : hocnghenhansu.com mà tôi đã tạo dựng đồng thời mở ra từng bước cho các ACE đồng nghiệp sẽ, đang, và đã trải qua giai đoạn này như của tôi.

Tuổi U40 không phải là dấu chấm hết. Đó là lúc chúng ta đủ chín chắn để chơi một cuộc chơi mới lớn hơn, rực rỡ hơn.

AI không thay thế chuyên gia. Nhưng chuyên gia biết dùng AI để đóng gói tri thức sẽ thay thế những người còn lại.

Hành trình vạn dặm bắt đầu từ một bước chân. Bạn đã sẵn sàng bước bước đầu tiên chưa?

Bạn đang ở giai đoạn nào?

1. Đang đi làm và rất lo lắng nhưng chưa biết làm gì.
2. Đã có ý tưởng nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu.
3. Đã bắt đầu nhưng đang “tẩu hỏa nhập ma”.

Hãy comment số 1, 2 hoặc 3 xuống dưới nhé. Luận sẽ đọc và chia sẻ thêm góc nhìn cho từng trường hợp cụ thể của bạn!

Vũ Công Luận Founder https://hocnghenhansu.com & https://vucongluan.com